Psikozlar hakkındaki bilgiler

Nedenler ve arka planda yatanlar nelerdir?

bildPsikozların ortaya çıkmasına ilişkin çok sayıda teori ve hipotez formüle edilmiştir. Ancak ne biyolojik ne de psiko sosyal araştırmalar bugüne kadar gerçek ve bütün insanlar için geçerli nedenleri bulabilmiştir. Bu nedenle bugün "çok faktörlü" nedenlerden yola çıkılarak, bir hastada çeşitli faktörlerin (biyolojik ve psiko sosyal) bir arada etkide bulunduğu kabul edilmektedir.

Günümüzde psikozların ortaya çıkmasına yönelik en iyi model "Dispozisyon-Stres-Modeli" olarak anılmaktadır. Bu model; insanların, bazı kalıtsal özellikleri ve diğer risk faktörleri nedeniyle ergenlik çağı, okul bitirme, aşık olma, boşanma, aşırı çalışma, tatil, taşınma, evlenme, yakın birinin kaybı veya ölümü, gebelik ve benzeri stresli durumlarda psikoza karşı duyarlı olduklarını söylemektedir. İnce duygulu ve yaratıcı insanların sıklıkla psikoza yakalandıkları görülmektedir.

Psikozların biyolojik nedeni olarak nörotransmitterlerin (iletişim maddeleri) metabolizma bozukluğu ileri sürülmektedir. İletişim maddeleri (nörotransmitterler) sinir hücreleri arasındaki bilgi akışından sorumludur. Psikozlarda, diğerlerinin yanında dopamin, serotonin, glutamat'ın temel rolü oynadığı kabul edilmektedir.

Tek tek hastalar için bu faktörler az veya çok önemli olabilir. Bu nedenle, psikoz oluşumunun kişisel konteks içinde ve mümkün olduğu kadar bütünsellik içinde kavranması, bütün yönleriyle anlaşılması için önemlidir. Bu, kişiye entegre psikoz terapisinin temelidir.

Nedenler – Dispozisyon-Stres-Modeli

"Dispozisyon-Stres-Modeli" ile (Dispozisyon = Bir hastalığa yakalanma eğilimi/yatkınlığı) stresli yaşam durumlarında psikotik semptomlarla tepki verme yatkınlığı/eğilimi ifade edilmektedir. Bu yatkınlık her insanda vardır, ancak çeşitli dispozisyon faktörü bir araya gelince bu yatkınlık artar. Stresli yaşam durumları örneğin ergenlik, okul bitirme, evlenme, bir yakının kaybetme, hamilelik veya tehlikeli yaşam olaylarıdır. Yaşam sürecindeki bu zorlanmalar yeterli başa çıkma gücü ile değil de dispozisyonla bir araya gelirse, kişideki yatkınlık ölçüsünde psikotik semptomlara neden olabilirler. Bütün bunlara rağmen başka bir takım koruyucu faktörün (örneğin iyi sosyal bağlantı, iyi işlev seviyesi, iyi performans) etkisi ile psikozların patlak vermesi önlenebilir ve bu durumda hastalık kaçınılmaz değildir.

Vulnerabilitäts-Stress-Modell

a) Düşük dispozisyonlu insanlar ancak çok yüksek stres yoğunluğunda hastalanırlar.
b) Yüksek dispozisyonlu insanlar ise düşük stres seviyesinde bile hastalanırlar.
c)Aynı dispozisyonda yüksek verimlilikteki insanlar hastalanmaksızın yüksek stres yoğunluğunun da üstesinden gelebilirler.

Nedenler – Nörotransmitter bozuklukları

Psikozların biyolojik nedeni olarak nörotransmitterlerin (iletişim maddeleri) metabolizma bozukluğu ileri sürülmektedir. İletişim maddeleri (nörotransmitterler) sinir hücreleri arasındaki bilgi akışından sorumludur. Psikozlarda, diğerlerinin yanında dopamin, serotonin, glutamat'ın temel rolü oynadığı kabul edilmektedir. Çeşitli semptomlardan, beynin farklı yerlerindeki dopaminin çeşitli bozuklukları sorumlu tutulmaktadır:

  • Kuruntu ve halüsinasyon gibi Pozitif semptomlara, beynin dışarıdan gelen uyarıların işlendiği ve duyguların (örneğin korku, heyecan) regüle edildiği (mesolimbik sistem olarak anılır) bölgesindeki dopaminin aşırı aktivitesinin neden olduğu sanılmaktadır.
  • Neşesizlik/keyifsizlik, enerji eksikliği, konsantrasyon güçlüğü ve sosyal geri çekilme gibi negatif ve bilişsel semptomlara ise beynin bilişsel yeteneklerden ve motivasyondan sorumlu olan bölgesindeki (mesokortikal sistem olarak anılır) dopaminin düşük aktivitesinin neden olduğu sanılmaktadır.

Nedenler – Dispozisyon faktörleri

Psikoz veya şizofreninin oluşmasına ait dispozisyon çeşitli faktörler tarafından desteklenebilir. Bir dispozisyon faktörü genellikle psikozun oluşmasına yeterli değildir. Psikozun oluşması için belirli tür ve yöntemle müştereken etkide bulunan çeşitli dispozisyon ve koruma faktörü gerekmektedir. Şizofreninin oluşumuna ait risk faktörleri örneğin şunlardır:

Tür Dispozisyon faktörleri
Klinik
  • Kişilik bozukluğu Cluster A
  • Hastada veya ailesinde şizotipi (örneğin içe dönüklük, ben merkezcilik, diğer insanlarla ilişkide sorunlar)
  • Ailede şizofreni spekturumuna giren kalıtsal bozukluk
  • Çocukluk ve ilk gençlikte ruhsal bir hastalık teşhisi
  • Asperger sendromu
Davranışa ilişkin
  • Zamanında yürüyememe ve konuşamama gibi erken gelişim bozuklukları,
  • İlgili davranış gariplikleri de dahil olmak üzere prodromal fazda (= premorbid) gariplikler, nöromotorik disfonksiyonlar, düşük duygusal ifade yeteneği, sosyal yetkinlik noksanlığı, motivasyon düşüklüğü, eğitsel ve fonksiyonel zayıflıklar.
Çevreye ilişkin
  • Negatif duygusal iklim de dahil olmak üzere psikososyal stres, düşük sosyo ekonomik statü, istikrarsız eğitim ortamı
  • Annenin hamilelikte kızamık enfeksiyonu dahil hamilelik, doğum ve emzirme zamanı faktörleri, annenin altıncı hamilelik ayında enfeksiyon geçirmesi, annenin hamilelikte kötü beslenmesi, annenin hamilelikte uyuşturucu veya alkol kullanması, erken doğum, doğumda bebeğin oksijen yetersizliği çekmesi, düşük kilolu doğum
  • 15 - 18 yaşlarından önce esrar kullanımı
Anatomik/nöroanatomik
  • Düşük bedensel anormallikler (sapmalar)
  • Lateral ventrikel ve bazal sinir boğumu çekirdekleri de dahil olmak üzere beyin yapısındaki sapmalar, limbik sistemdeki değişiklikler, çeşitli beyin bölgelerindeki hacim küçülmesi
  • Olay öncesinde beynin zedelenmesi veya enfeksiyonu
Kimyasal
  • Mesokortikalde domamin hipoaktivitesi ve mesolimbik sistemde hiper aktivite
  • Glutatmat, serotonin vb. dahil olmak üzere diğer tranmitterlerdeki değişiklikler
  • Çeşitli nörotransmitter reseptörlerinin varlığındaki değişiklikler
Kalıtsal
  • Kalıtsal bozukluk (pdf'ye bakınız), ancak ilgili genlerin sayısı ve türü hakkında güvenli bilgi yok
Motorik
  • Yavaş göz hareketlerindeki bozukluk
  • Tremor (el titremesi) gibi nörolojik bozukluk veya EEG değişiklikleri
Algısal-Bilişsel
  • Örneğin sürekli uyanıklık gibi çeşitli nöropsikolojik alandaki bozukluklar, basit reaksiyon testinde hazır cevaplık, erken bilgi işleme, görsel mekansal ve sensörik motorik bilgi eksiklikleri, çağrışım zayıflıkları, çok anlamlı uyarılarda eleme zayıflığı
Nöropsikolojik
  • Düşük IQ
  • Disleksi (okuma zayıflığı)

Genetische Belastung

Sayfa başına dön