Hasta yakınları için önemli olanlar
Bipolar deneyimlerinin yakınları için ipuçları
(1) Genel davranış kuralları
Depresif veya manik aile bireyine karşı nasıl davranılacağı dışarıdan
belirlenip "düzenlenemez" . Ancak hasta yakınlarının formüle
edilebilecek bir deneyim zenginlikleri vardır. Standart davranış biçimleri
yoktur ve bu nedenle de basit tavsiyelerde bulunulamaz. Her zaman yakınlık
ve mesafe, müdahale ve özerklik, aşırı ilgi ve ihmal arasında bir denge
oyunu vardır. Ancak özellikle başkalarının ihtiyaçlarına özen gösterme
ile kendi sınırları arasındaki denge söz konusudur.
(2) Aşırı talepten/fazla yüklenmeden kaçınma
Hasta yakınınıza kendiniz istikrarlı kaldığınız sürece yardım edebilirsiniz.
Kendi sınırlarınıza dikkat gösterdiğiniz, aşırı talepleri zamanında fark
ettiğiniz ve bundan kaçındığınız sürece yardımcı olabilirsiniz. Aşırı
talep veya yüklenme duygusal gerilimi, başkalarının suçluluk duygusunu,
kendini veya başkasını suçlu bulmayı ve sonuç olarak da depresyon veya
maniyi güçlendirir. Öyle görünmese bile, üzerinize hassas antenlerin çevrildiğini
ve bunun da sizi aşırı ölçüde zorladığını düşünebilirsiniz. Kendinize
binen yükü kabul etmek istememeniz sizi de hasta eder ve eşinizi daha
sağlıklı kılmaz.
(3) Küçük adımlar
Depresyonlarda inisiyatif, kendine güven ve enerji o ölçüde kaybolabilir
ki, en basit işler bile yapılamaz hale gelir. Genel kural olarak depresif
insanlar yapabilecekleri işleri yapmak istememekten ziyade, istemeyi beceremezler.
Üstünkörü teşvik ve kendilerini toparlama tavsiyeleri soruna çözüm getirmez.
Genel ölçütler depresyon nedeniyle devre dışı kalır. Bu nedenle suçlamaktan
kaçının ve dayattıklarınızı geri çekmeyi deneyin. Ayırma biraz yapay bile
gözükse, kuşkulu durumlarda suçu kişiye değil hastalığa yükleyin. Eşinizin
etkinliklerine katılın, ve eğer mümkünse küçük adımlar halinde.
(4) Bağımsızlığın korunması
Eğer size karşı bir şey yapamıyorsa, onun elinden her şeyi almayın: Bunu
zaten siz daha çabuk yaparsınız. Ve bir işi insanın kendisi yapması daha
az stres gerektirir. Mani içindeki bir başkası size göre her şeyi yanlış
yapmaya yatkınsa, bütün işleri yüklenmek üzeresiniz demektir. Çok çabuk
çok şeyi üstlenirseniz, bu depresif veya manik sürece yol açabilir. Her
zaman söz konusu olanın bağımsızlık/özerklik olduğunu düşünün. Size özellikle
önemli gelen hususlarda (örneğin hijyen) yardım edin ve sizin için tehlikeli
olan işlerde devreye girin veya yardım alın.
(5) Duygudaşlık
Depresyondaki insanların özellikle duygusal desteğe, yalnız bırakılmamaya
ve duygudaşlığa ihtiyaçları vardır. Merhamet aşağı, duygudaşlık yukarı
çeker. Depresif insanlar bu duyguyu boşuna bırakmamıştır. Duygudaşlığı
koruyabilmek için küçük bir parça içsel bağımsızlığa ihtiyacınız vardır.
Eşinizin sizin duygusal desteğinizi hissettiğinden ve ona değer verdiğinden
emin olabilirsiniz, ancak onun bunu dile getirmemesini ve buna uygun tepki
vermemesini de hesaba katmalısınız. Aynı olayın bunun tersi durumlarda
sizin başınıza geldiği dönemleri hatırlayarak tek yanlı ve sıkıntılı bu
duygusal döneme daha iyi dayanabilirsiniz? Eğer böyle dönemler olmuşsa,
eşinize bunu hatırlatmaktan çekinmeyin.
(6) Zamansal sınırlılık hakkında bilgi
Depresyon ve maniler zamansal açıdan sınırlıdır. Bu hastalıkların bir
başlangıçları ve bir sonları vardır, ilaçlı veya ilaçsız yardımla. Sorun,
depresyon ve manik fazlarda zaman duygusunun belirgin ölçüde değişmesidir.
Eşinize o anki durum sonsuz bilgiden daha iyi görünür. Ve bu onu mutsuz
veya mutlu yapar. Fazların zamansal sınırlılığı hakkındaki bilgi size
umut ve güç verebilir. Bu bilgiyi besleyin ve ona yenilerini ekleyin.
(7) Biyografik anlam
Depresyonların bütün bedensel iç dinamiklerde biyografik önemi vardır,
yani bir ilişki tarihleri vardır. Her yaşamda yaralanmalar ve her ilişkide
karşılıklı kırılmalar vardır ve bunlar duyarlı insanlarda depresyon veya
maniyi teşvik edebilir. Bu açıdan bakıldığında depresyon ve maniler, bakmanızda
yarar olan pencerelerdir. Bu bazen akut fazdan hemen sonra ve bazen de
üçüncü bir kişinin yardımıyla gerçekleşir.
(8) Kendi kırılma/incinmeleriyle uğraşma
Depresyonlar içe dönük saldırılar olarak anlaşılabilir. Gerçek muhatap
olmasanız da bunu bir biçimde hissedersiniz. Ancak depresyonlar başka
türlü de incinmeye/kırılmaya neden olabilir: Depresif çocuk beklenenleri
yerine getiremez ve düş kırıklığı yaratır, depresif anne insana sıkıntı
verir ve korkutur. Ve depresif eş duygusal erişimi engeller. Manide insanın
kendi incinmeleri daha hissedilir hale gelir. Eşiniz yaralayıcı sözler
söyleyebilir veya yapabilir, çocuğunuz veya ebeveyniniz saygısız, küstah
davranabilir. Bazen içsel bir mesafe bu konuda size yardımcı olabilir;
ancak kapıyı bütünüyle kapatmamaya çalışın. Akut fazlar kesin kararlar
vermek için iyi ve uygun zamanlar değildir. Eşinizin alışılmamış davranışlarının
hastalıktan kaynaklandığını bilincinize çıkarmanız sizi rahatlatabilir.
Ancak bu gibi durumlarda da aktif desteğe ihtiyacınız vardır; yani konuşabileceğiniz
bir sırdaşa ihtiyacınız vardır. Bu erkek veya kız arkadaş, bir din adamı
veya terapist olabilir. Ayrıca hasta yakınları gruplarında da rahatlayabilirsiniz.
(9) „Bazen bazı şeylere fazla aldırmamak gerekir”
Depresyon ve maniler yaygın arazlardır. Bu rahatsızlıklar aşırı beklentiler
ve verim/performans, esneklik, çekicilik ve sonsuz gençlikle çok ilintilidir.
Depresyon ve maniye yatkın olan insanlar toplumumuzun normatif baskısına
özellikle duyarlıdırlar. Depresyonlar hastaları ve yakınlarını mutat performans
normlarını gözden geçirmeye zorlar. Bu akut fazda pek mümkün olmasa da,
eşinize küçük ve önemsiz konularda bütün normlara "tabi" olmaması
için yardımcı olabilirsiniz. Her şeyi her zaman tam hakkıyla yapmanın
ne mümkün ne de gerekli olduğu görüşü her iki taraf için de geçerli olmalıdır.
(10) Dışarıdan yardım
Eşinizi dışarıdan yardım alması konusunda cesaretlendirin. Üstünüze düşen
yük ve sorumlulukları başkaları ile paylaşmak istediğinizi ifade etmekten
çekinmeyin. Ne psikoterapi ne de ilaç tedavileri depresyon ve manileri
bir çırpıda iyileştiremez. Ancak bütün ilgililerden her birine düşen yük
veya külfet azalabilir. İntihar düşünceleri ciddiye alınmalı ve dışarıdan
yardım alınmasına vesile olmalıdır.
(11) Hataları hoş karşılamak
Herkesin depresif ve kısmen de olsa manik zamanları olabilir. Hasta yakını
olarak sizi depresyona sürükleyebilecek sıkıntılara girebilirsiniz ve
eğer üstünüze düşenleri "manik" çalışma ruhuyla yerine
getirmeye çalışırsanız bu tehlike daha da artar. Siz de "sadece"
bir insansınız. Gücünüz sınırlıdır. Ve eşiniz de bunu bilmesi gerekir;
zaten bir şeyler hissediyor. Yorgunluk ve kızgınlıktan daha öncekilerden
farklı tepki gösterebilirsiniz. Kuşkusuz "hata" yapıyorsunuz.
Manik-depresif insanlar da diğer insanlar gibi güvenilir insani ilişki
ve davranışlara gereksinim duyarlar. Bunlar zaaf ve hataları içerir. Eğer
siz bunu kabul etmeye hazırsanız, eşinizin bazı suçluluk duygularından
kurtulmasına yardımcı olursunuz.
(Kaynak: T. Bock, Achterbahn der Gefühle, Balance – Buch und
Medien Verlag, Almanya)
