Günlük yaşam yardımları

Günün planlanması ve yapılandırılması

„Bir günlük işi anlamlı bir biçimde planlamanın yanında diğer bütün işler çocuk oyunu kalır” (Goethe)

Psikozlu veya bipolar kişilerin çoğu günlerini planlamada zorluk çeker. Bu kişiler ancak öğleye doğru kalkarlar, zamanlarını televizyon izlemekle veya bilgisayarın başında geçirirler ve dostları veya aileleri ile eskiden olduğundan daha ender buluşurlar. Böylece herhangi bir şey yapmadan bütün gün geçer. Bazı hastalarda bu durum süreklilik kazanır, evden hemen hemen hiç çıkmazlar ve ender olarak sosyal iletişime girerler.

Bu davranışın bir dizi nedeni olabilir:

Hastalar psikoz çerçevesinde çeşitli semptomlara maruz kalabilirler. Semptom komplekslerinden birine negatif semptomatik denir. Buna heyecan sığlaşması (duyusal yaşamın fakirleşmesi), alogi (konuşma zayıflığı), apati/abuli (iradesizlik), anedoni (depresyon), dikkat bozukluğu veya asosyallik (sosyal geri çekilme) gibi semptomlar girer. Bu semptomlar hastadan hastaya farklılık gösterebilir ve özellikle uzun süren hastalık sonucu ortaya çıkarlar. Ancak bazı hastalar vardır ki onlarda sadece bu negatif semptomlar görülür ve halüsinasyon veya kuruntu gibi psikoza ait tipik semptomlar (= pozitif semptomatik) ya hiç görülmez ya da ender görülür.
Psikozlu veya bipolar insanlarda hastalık ilerleyince umutsuzluk, üzüntü/keder, motivasyon yokluğu ve sosyal geri çekilmenin görüldüğü depresif fazlar ortaya çıkabilir. Bipolar bozukluklarda depresyon hastalığa aittir ancak psikozlarda hastaların tekrar tekrar depresyona düşüp düşmedikleri tam bilinmemektedir.
Diğer bir neden de, hastanın henüz aktif psikotik semptomlar yaşaması olabilir, yani dış dünya ile her temasın büyük stres getirdiği ve psikozun kötüleşmesi veya psikozla karşı karşıya kalınmasıdır.
Bu konuda uyuşturucular veya alkol de rol oynayabilir. Psikozlu veya bipolar bozukluğu olan gençlerde hastalığa eşlik eden esrar bağımlılığı olabilir ve bu da psikoz olmadan da motivasyonsuzluk semptomuna neden olabilir, yani hasta kendini geri çeker, yükümlü olduğu işleri yapması için gerekli olan motivasyonu kaybeder.
Pozitif anlamda bakıldığında bu davranış dinlenme/soluklanma ve kendini yenilemeye yönelik kendini koruma olarak da görülebilir. Burada süre önemli bir noktadır.

bild Böyle bir durumda ne yapılabilir? Müdahalenin veya tedavinin türü nedene bağlıdır. Semptomların nedeni en iyi biçimde görüşme ile belirlenir, bu nedenle atılacak ilk adım hekim veya terapistle görüşmektir.

Söz konusu olan negatif semptomatik ise, atipik anti psikotiklerle birlikte bir antidepresanın denenmesinde yarar vardır. Ayrıca, eğer davranış çok tipikse, günlük ritmin tekrar yakalanması için önce yatılı tedavi sonra da günlük klinik uygulaması tavsiye olunur.
Semptomlar güncel depresyondan kaynaklanıyorsa antidepresan alınması gerekir. Ayrıca, anti psikotik terapinin bu durumun ortaya çıkmasına neden olup olmadığı açıklığa kavuşturulmalıdır, örneğin EPS çerçevesinde. Hastadaki depresyon bipolar bozukluk ile birlikte ortaya çıkıyorsa hasta antidepresanla terapiden önce faz profilaksisi uygulanmalıdır. Psikoterapi açısından her iki durumda da davranış terapisi düşünülmelidir.
Eğer neden psikotik semptomlarsa önce anti psikotik tedavi iyileştirilmelidir. Eğer semptomlar uzun süredir devam ediyor ve hiç kaybolmuyorlarsa, kuruntu ve halüsinasyonlarla daha iyi uğraşabilmek için özel bir psikoterapi gerekir.
Eğer neden uyuşturucu veya alkol ise, hasta buna uygun bir bağımlılık terapisine motive edilmelidir. Bağımlılık çok belirgin ve tipikse, önce yatılı bir kesme terapisi uygulanabilir ve bu çerçevede motivasyonel bağımlılık terapisine başlanabilir.
Davranışların nedeni sağlıklı bir geri çekilme, stres durumlarına karşı bir korunma ise, hasta desteklenmeli ve düzenli aralıklarla terapi uygulanmalıdır.

Her günün planlanması ve yapılandırılması genel olarak çok yararlı olabilir. Bu süreçte şunlara dikkat etmelisiniz:

Kendinizi iyi hissetmeye başladığınızda ve sağlığınıza kavuştuğunuzda mümkün olduğu kadar çabuk eski yaşam tarzınıza dönmelisiniz. Bu anlaşılır bir şeydir! Ancak, nekahet devresinin uzun süreceğini ve büyük sıçramalarla değil küçük adımlarla olacağını düşünmelisiniz. Bu öğrenmeli ve kabul etmelisiniz. Bu nedenle bütün aşamaların kendi temposunda geçmesine ve fazla zorlanmamaya dikkat etmelisiniz.
Eğer mümkünse gününüzü yazılı olarak planlayın – Yarınki günün "senaryosunu" yazın!
Çok fazla iş üstlenmemeye dikkat edin – Gününüzü gerçekçi biçimde planlayın!
Hangi yükümlülüklerinizin öncelikli hangilerinin ikincil olduğuna karar vermelisiniz – Kendinize belirgin öncelikler tespit edin!
Bir gün önceden bir sonraki günün işlerini tespit edip düzenleyin – Güne kendinizi zihinsel olarak hazırlayın!
Gününüzü sadece yükümlülüklerle doldurmayın, kendinize serbest zaman ve eğlenme zamanı da ayırın – Her güne (özel veya mesleki) bir zirve tanımlayın! (özel veya mesleki)!
İnsan "monoton yaşayan canlıdır" – Güne mümkün olduğu kadar aynı saatte başlayın!
Aldığınız ilaçları ve psikososyal tedavinizi gününüze kesin biçimde yerleştirin – Terapiler günlük plana dahildir!
Güne sevinçle başlayın - Güne iyi bir moral ve ruh hali ile başlayın!
Aşağıdaki plandan yararlanarak, bütün randevularınızı planlayıp gününüzü ve haftanızı düzenleyin.

Haftalık planım

Lütfen plana ayakta tedavinizin nasıl, ne zaman ve nerede olduğunu yazın! Haftalık planı çoğaltabilir ve gerektiğinde güncelleyebilirsiniz.